کتاب هرس نوشتهی نسیم مرعشی، نخستین بار در سال ۱۳۹۵ منتشر شد و در میان کتابهای قفسه آبی نشر چشمه قرار گرفت. هرس داستان زخمیست که التیام نمییابد؛ زخمی که در حافظه میماند و در رابطهها ریشه میدواند. روایتی از جنگ که بیش از آنکه دربارهی گلوله و خاکریز باشد، دربارهی آن چیزی است که پس از خاموشی صداها باقی میماند: اضطراب، فقدان، سکوت و تلاش برای ادامه دادن.
اگر میخواهید بدانید این زخمها چگونه در زندگی نوال و رسول ریشه میدوانند و مرعشی چگونه از دل ویرانیها روایتی تکاندهنده میسازد، ادامهی این معرفی وینیل را از دست ندهید.
خلاصه کتاب هرس نسیم مرعشی
هرس روایت جنگ است، نه جنگی که در میدان نبرد رخ داده، بلکه آنچه بعدها، در خانهها، در رابطهها و در حافظهی آدمها ادامه پیدا میکند. مرعشی در رمان هرس، جنگ را به خانهها میآورد، به اتاقهای بسته، به ذهنهایی که سالها بعد هنوز در حال بازسازی ویرانههای باقیمانده از آن هستند.
در بخشی از کتاب هرس میخوانیم: بوتههای رز همسایه را دید که در این هوای خوب آخر اسفند گل داده بودند. رزها و نرگسها و لادنها و تمام گلهای باغچه سیاه بودند؛ لکهلکه. انگار کسی دستش خورده باشد به قوطی رنگ سیاه و پاشیده باشدش روی دفتر نقاشی. دوباره همهچیز سفید شد و باز تمام سیاهیها برگشت. یعنی ممکن بود اشتباه دیده باشد؟ این سیاهیها، شبی که آمده بود و گذشته بود، واقعی بودند؟ میترسید بپرسد. یاد بچهاش افتاد. پسرش. جواب آزمایش هنوز دستش بود. خیس و مچاله. زن درِ خانهاش را باز کرد و نوال را تکیه داد به دیوار کنار در.
داستان کتاب هرس حول زندگی نوال و رسول میچرخد؛ زوجی که جنگ ایران و عراق نه فقط جغرافیای زندگیشان، بلکه روان و رابطهشان را هم دگرگون کرده است. داستان در دو رایت درهمتنیده پیش میرود، گذشتهای که در آن سایهی جنگ بر تصمیمها و امیدهایشان افتاده، و اکنونی که رسول در پی فهمیدن و بازخوانی همان گذشته است.
نوال زنی است که جنگ را در خانه، در انتظار، در اضطراب و در فقدان تجربه کرده است. او با خاطرههایی زندگی میکند که تمام نمیشوند و با آرزوهایی که شکل دیگری گرفتهاند. در سوی دیگر، رسول درگیر ساختن آیندهای است که شاید هرگز شبیه رویاهای پیش از جنگ نباشد.
اما آنچه میان این دو فاصله میاندازد، شکافهاییست که جنگ در ذهن و زبانشان ایجاد کرده. سکوتها، سوءتفاهمها و زخمی که هر کدام به شیوهی خود حمل میکنند، درست مثل شاخهای که اگر بهموقع هرس نشود، پیچیده و گرهخورده میشود. رمان هرس بیش از آنکه داستان یک جدایی یا یک بحران خانوادگی باشد، روایت تاثیر ماندگار جنگ بر روان آدمهایی است که میخواهند زندگی عادی داشته باشند، اما گذشته رهایشان نمیکند.
نقد کتاب هرس نسیم مرعشی
در نقد کتاب هرس نسیم مرعشی، بیش از هر چیز باید به ظرافت روایت و شیوهی بازنماییِ جنگ در لایههای پنهان زندگی شخصیتها توجه کرد. نسیم مرعشی جنگ را نه بهعنوان یک واقعهی صرفا تاریخی، بلکه بهمثابه حضوری ممتد در حافظه و روابط انسانی تصویر میکند. از منظر ساختاری، روایت بر تنشهای درونی و فرسایش تدریجی رابطهها تکیه دارد و همین تمرکز بر جزئیات روانی، اثر را از یک روایت خطی صرف فراتر میبرد. با این حال، برخی ممکن است ریتم آرام و درونگرای داستان را چالشبرانگیز بدانند.
هرس رمانیست که نقد آن نیازمند خوانشی دقیق و چندلایه است؛ چرا که قوت اصلیاش در همان سکوتها و حذفهایی نهفته است که عنوانش وعده میدهد. کتاب هرس لایههای اجتماعی، تاریخی و روانشناختی متعددی دارد و برای بررسی دقیق آن باید به ساختار روایی، شخصیتپردازی و نحوهی بازنمایی تاثیر جنگ بر زندگی فردی شخصیتها جداگانه پرداخت. به همین دلیل، در یک پست مستقل به تحلیل و نقد مفصل این رمان خواهیم پرداخت تا بتوانیم با دقت بیشتری ابعاد مختلف آن را بررسی کنیم.
چرا هرس را بخوانیم؟
هرس از آن رمانهایی است که با پایان یافتن داستان، تمام نمیشود؛ بلکه پرسشهایی دربارهی حافظه، رابطه و زیستن در سایهی تاریخ را در ذهن خواننده باقی میگذارد. نسیم مرعشی در کتاب هرس نشان میدهد که پیامدهای جنگ فقط به میدان نبرد محدود نمیشود، بلکه سالها بعد در تصمیمها، مهاجرتها، بحرانهای عاطفی و احساس بیثباتی نسلها ادامه پیدا میکند.
رمان هرس مناسب چه کسانی است؟
اگر به رمانهای اجتماعی معاصر ادبیات فارسی علاقه دارید و میخواهید اثری را بخوانید که با تمرکز بر شخصیتپردازی و تنشهای درونی، مسائل تاریخی و اجتماعی را به زندگی روزمره پیوند میزند، کتاب هرس انتخابی مناسب برای شماست.